HET ORGEL IN SAS VAN GENT

Orgelgeschiedenis van de Cuyperskerk

Toen de bouw van de kerk in 1892 bijna voltooid was, werd het orgel van de oude kerk overgeplaatst. De parochie had dat orgel in 1797 aangekocht van het tijdens de Franse Revolutie opgeheven klooster de Groenen Briel in Gent. Waarschijnlijk telde het toen acht registers. Het werd sindsdien onderhouden door de beroemde orgelbouwerfamilie van Peteghem uit Gent. Rond 1860 werd een nieuw trompetregister geplaatst. Dat orgel bleef in gebruik tot 1926. Toen was het zo slecht, dat men dacht dat het niet meer te repareren was. Tegenwoordig zouden we het restaureren.

Het Pels-orgel.

De leden van het herenkoor zamelden bij de parochianen ƒ 2.300 in voor een nieuw orgel, terwijl het kerkbestuur voor
ƒ 5.000 een lening sloot tegen 4% rente.

Adviseur was de op dat moment meest vooraanstaande katholieke kerkmusicus, Caecilianus Huygens, franciscaan en directeur van de Kerkmuziekschool in Utrecht. Hij beval Bernard Pels uit Alkmaar als bouwer aan. “...Pels heeft niet alleen de laagste prijs, maar biedt ook het hoogste percentage tingehalte in de legering van de pijpen...” Pels nam het oude orgel voor ƒ 100 over! Het is onbekend, waar het gebleven is. Er bestaan ook geen foto’s van.

Huygens ontwierp het front. Het lijkt veel op dat van Zuiddorpe, dat van dezelfde orgelbouwer is en uit dezelfde tijd dateert. De orgelkas is in Sas van Gent gemaakt van redelijk goedkoop hout.

Niet alle pijpen hebben een tinlegering, sommige zijn van zink, voornamelijk in het front, andere van hout. Het is een zuiver pneumatisch orgel, een methode van orgelbouw die toen normaal was, maar intussen allang weer verlaten is. Het telde toen 16 registers of stemmen. Op 27 mei 1927 werd het contract voor ƒ 7.375 gesloten. Op 12 februari 1928 werd het door Emile de Groote, organist van de St. Baafs in Gent ingespeeld.

Het orgel heeft tot 1965 dienst gedaan. Vanwege de veranderde opvatting in de liturgie werd het toen stilgelegd. Het zweeg lange jaren. In 1983 probeerden enkele parochianen het weer speelklaar te maken. Dat lukte en op 25 september 1983 gaf Arie Karreman uit Terneuzen een feestelijk concert.

In november 1985 nam ing. S.P. van Sterkenburg het initiatief tot een grondige restauratie en uitbreiding van het orgel. De eenmalige actie “Bedrijfsleven adopteert Orgel” bracht  f 38.000 gulden op. De firma Nijsse uit Oud-Sabbinge verving 2 registers, plaatste 4 nieuwe en 1 oud register uit haar eigen voorraad: een tongwerk in het pedaal, wat enkele jaren later vervangen werd.

In 1992 kon bij gelegenheid van het honderdjarig bestaan van de kerk het trompetregister vernieuwd worden. In december 1993 werd onder Sasse bedrijven de “eindejaarsactie Voltooiing Restauratie Orgel Sas van Gent“ gehouden. Mede dankzij een ruime subsidie van het Anjerfonds Zeeland kon het orgel in 1994 met twee nieuwe registers worden uitgebreid.

De erven Puylaert-Temmerman schonken in 1995 een nieuwe Koraalbas 4’. Een schenking in 1999 maakte het mogelijk een Basson 16’ toe te voegen, waarmee het orgel zijn voltooiing heeft bereikt. Het is buitengewoon geschikt voor romantische en symfonische orgelmuziek uit de 19e en 20e eeuw. Door de opstelling en de buitengewone akoestiek klinkt het fraai en veel groter dan het in feite is.

De dispositie is thans als volgt (de jaartallen geven aan uit welke tijd de pijpen dateren):

Onderklavier: C-g’’’

Bourdon	16’ (1927)
Prestant	8’ (1927)
Bourdon	8’ (1927)
Roerfluit	8’ (1994)
Octaaf	4’ (1927)
Open fluit	4’ (1994)
Octaaf	2’ (1986)
Mixtuur 3-4 sterk	(1986)
Trompet	8’ (1992)

Koororgel

In maart 2008 hebben enkele personen aan de kerk van Sas van Gent een koororgel geschonken.
Het is mechanisch, dateert van rond 1980 en is gebouwd door Verschueren uit Heythuysen. Het orgel is afkomstig van de kapel van het Catharinaziekenhuis in Eindhoven, waar het eigenlijk te groot en te krachtig voor was.
De orgelbouwer René Nijsse uit Oud-Sabbinge, die ook het grote orgel in onderhoud heeft, heeft het koororgel opgehaald in Eindhoven en het 13 maart 2008 geplaatst in het koor van de Cuyperskerk. Het telt zes registers, verdeeld over twee manualen en pedaal.
De dispositie is als volgt:

Manuaal I: C-g'''

Holpijp             8'
Prestant           4'
Prestant           2'

Manuaal II : C-g'''

Bourdon           8' (zelfde als de holpijp van manuaal I)
Roerfluit           4'
Kwint               1⅓'

Pedaal:        C-f'

Sordun             16'

Koppels:  Man. I + Man. II; Ped. + Man. I; Ped. + Man. II

naar begin van de pagina